Terug naar de Dansstijlen

Axé, Samba en Samba no pé


Herkomst: Brazilië

Dans: Vanderlei Moreira en zijn groep Axé Brasil 


De meeste traditionele Braziliaanse muziek -en dansvormen hebben hun wortels in de Afrikaanse cultuur, door de komst van slaven uit de Portugese koloniën Mozambique en Angola, uit Congo en later uit Togo, Benin en Nigeria.


De bekendste is de Samba, de carnavalsmuziek en -dans bij uitstek. De Samba-centra zijn Rio de Janeiro en Salvador da Bahia aan de kust in het noordoosten van Brazilië. Samba-scholen zijn eigenlijk groepen uit een arme buurt, die een grote sociale functie vervullen. Een Samba-school kan wel 3000 tot 5000 leden tellen. Vanaf juli is iedereen bezig om voorbereidingen te treffen voor het carnaval in februari/maart: men maakt kostuums, praalwagens en grote marionetten. Het belangrijkste muzikale element is de bateria, de percussiegroep, die vaak ook zelfstandig optreedt. In Bahia trekt zij op vaste avonden door de straten, vaak vergezeld van Capoeira-groepen. 


De carnavals-Samba, Samba no pé, is een solodans. Deze ‘Samba van de voeten’ kent veel snelle pasjes met verplaatsing door de ruimte, omdat ze natuurlijk tijdens de optocht gedanst moet kunnen worden. Veel van de gedanste figuren kennen een snelle, swingende beweging van de heupen en een speciale bounce tussen twee tellen in. Er bestaan vele versies van de Samba, elk met een ander ritme, tempo en sfeer. Zo zijn er ook parendansen, zoals Samba de gafieira en Samba de pagode. Ook stijldansen kent haar eigen Samba, die echter zo gestileerd is dat ze nog weinig te maken heeft met de Braziliaanse Samba. 


Forró is een veel gedanste parendans. De term is een verkorting van het woord forrobodó, dat ‘wanorde’ of ‘informeel feest’ betekent. Ook gaat het verhaal, dat het een verbastering is van het Engelse ‘for all’, naar de personeelsfeesten ‘voor iedereen’ die begin 20e eeuw door de Britse spoorwegen werden gehouden. De tradities van forró liggen in de sertão’s, de droge gebieden in het noordoosten van Brazilië. Door migratie van de arbeiders naar de steden is de forró ook populair geworden in São Paulo en Rio. De teksten gaan over droogte en strijd, maar ook over ontmoetingen tussen jongens en meisjes, met bijbehorende seksuele toespelingen. Vooral tijdens de dansfeesten in juni, de Festas Juninas, vinden velen hun levenspartner.


Forró wordt in paren gedanst, meestal zeer dicht tegen elkaar aan. De man houdt de rechterhand van de vrouw vast en zijn rechterbeen bevindt zich tussen haar benen (‘rala coxa’, ‘dijenwrijven’ genoemd), waardoor het paar snel om de as kan draaien. Op de vierkwartsmaat in de baião-vorm verzetten de danspartners hun voeten op tel drie, vier en één van links naar rechts en maken een klein hupje op tel twee. In de iets langzamere xote stappen de voeten van links naar rechts en bewegen de heupen in dubbel tempo. In deze traditionele vormen is de accordeon het kenmerkende instrument. Electrische gitaar, keyboard en drums worden gebruikt bij forró eletrônico. Deze vorm van forró wordt ook gedanst door solisten op het podium, die meestal erg sexy gekleed zijn. De parendans heeft een sterk showelement en bevat meer acrobatische toeren à la rock ’n roll. 


Een veel jongere traditie heeft Axé (uitspraak asjee). Het woord is van Afrikaanse oorsprong en betekent energie, natuurkracht of autoriteit. 


Eigenlijk is Axé een grote verzameling van verschillende soorten muziek uit het noordoosten. De term wordt gebruikt sinds begin jaren ’90, toen artiesten als Daniela Mercury en Ivete Sangalo met Portugees-talige liederen en bands als Timbilada en Olodum bekend werden. Tegenwoordig wordt Axé-muziek in heel Brazilië het meest verkocht. 


Deze mix van Samba, salsa, lambada, reggae en rock draait om de ritmische trommel. De muziek is swingend en zeer opzwepend voor een energieke work-out. De dansers maken bij Axé unisono dezelfde combinaties. Het ziet er uit als een springerige vorm van aerobics, waarbij benen en armen hoog opgegooid worden en de heupen sensuele bewegingen maken. Het is bij jongeren enorm populair. Overal op de stranden en in de clubs kun je Axé dansen.


In bijna elke Nederlandse dansschool waar Braziliaanse dansen worden aangeboden is het mogelijk Samba en Axé, en soms ook Forró te leren. 


Dansgroep Axé Brasil verbreidt de bekendheid van Axé in West-Europa. De groep bestaat uit zes dansers. Oprichter Vanderlei Moreira groeide op in São Paulo. Hij danste in shows van Grupo Niche, La India en een clip van Gerard Joling. Zijn repertoire kent een groot aantal latin dansen. Zo won hij verschillende salsakampioenschappen. De overige leden komen uit Midden-Brazilië, maar ook uit Suriname en Nederland.